Ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, αποκάλυψε την Παρασκευή ότι το Βερολίνο έχει ξεκινήσει συνομιλίες με τη Γαλλία για ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο πυρηνικής αποτροπής, την ώρα που ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ
Μιλώντας στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, ο Μερτς τόνισε ότι η ήπειρος πρέπει να ενισχυθεί, προκειμένου να «επαναφέρει τις ισορροπίες» στη σχέση της με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Κάλεσε την Ουάσιγκτον να «αποκαταστήσει και να αναζωογονήσει την εμπιστοσύνη» σε μια νέα εποχή ισορροπιών μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, επισημαίνοντας πως οι ΗΠΑ δεν μπορούν να πορεύονται μόνες τους, την ώρα που το παλαιό διεθνές σύστημα καταρρέει.
Από το ίδιο βήμα, ο Μακρόν υπερασπίστηκε τη συμβολή της Ευρώπης, απορρίπτοντας την κριτική για αδράνεια, αλλά υπογράμμισε ότι έχει έρθει η ώρα η ήπειρος να καταστεί πιο διεκδικητική και να αποκτήσει μια ενισχυμένη αρχιτεκτονική ασφάλειας.
Οι τοποθετήσεις των δύο ηγετών ανέδειξαν τη σταδιακή μετατόπιση των Ευρωπαίων προς μια πιο αυτόνομη στρατηγική πορεία, χωρίς να θίγεται η συμμαχία με την Ουάσιγκτον, έπειτα από έναν χρόνο εντάσεων στις διατλαντικές σχέσεις.
Ακολουθώντας το παράδειγμα εκείνων που προειδοποιούν ότι η διεθνής τάξη που βασίζεται σε κανόνες είναι έτοιμη να καταρρεύσει, ο Μερτς είπε: «Φοβάμαι ότι πρέπει να το πούμε ακόμα πιο ωμά: Αυτή η τάξη, όσο ατελής και αν ήταν ακόμη και στην καλύτερη της μορφή, δεν υπάρχει πλέον σε αυτή τη μορφή».
Ο Γερμανός καγκελάριος δήλωσε ότι έχει ξεκινήσει «εμπιστευτικές συνομιλίες» με τον Γάλλο πρόεδρο για την ευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή, υπογραμμίζοντας πως η Γερμανία θα παραμείνει απολύτως δεσμευμένη στις διεθνείς υποχρεώσεις της και στο πλαίσιο της κατανομής πυρηνικών δυνάμεων εντός του ΝΑΤΟ.
Κλείνοντας την ομιλία του στα αγγλικά, πρόσθεσε: «Στην εποχή του ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων, ούτε οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι αρκετά ισχυρές για να πορευτούν μόνες τους. Η συμμετοχή στο ΝΑΤΟ είναι όχι μόνο το συγκριτικό πλεονέκτημα της Ευρώπης, αλλά και των ΗΠΑ. Ας αποκαταστήσουμε λοιπόν μαζί την εμπιστοσύνη μεταξύ μας».
Βάσει διεθνών συνθηκών απαγορεύεται στη Γερμανία να κατέχει πυρηνικά όπλα. Η Γαλλία είναι σήμερα η μόνη πυρηνική δύναμη της Ευρωπαϊκής Ένωσης μετά το Brexit, διαθέτοντας το τέταρτο μεγαλύτερο οπλοστάσιο στον κόσμο. Ο Μακρόν αναμένεται να αναπτύξει περαιτέρω το θέμα της πυρηνικής αποτροπής σε επικείμενη ομιλία, αργότερα αυτόν τον μήνα, στο πλαίσιο ευρύτερων διαβουλεύσεων.
«Είναι η ώρα για τόλμη και για μια ισχυρή Ευρώπη», είπε χαρακτηριστικά. «Η ήπειρος πρέπει να μάθει να γίνεται γεωπολιτική δύναμη· αυτό δεν ήταν μέρος του DNA μας. Η παλιά αρχιτεκτονική ασφαλείας, διαμορφωμένη την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, δεν ανταποκρίνεται πλέον στις σύγχρονες ανάγκες».
Οι ευρωπαϊκές χώρες εξακολουθούν να βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις Ηνωμένες Πολιτείες για την άμυνά τους, ιδίως στο πυρηνικό σκέλος, αλλά αυξάνουν σημαντικά τις αμυντικές τους δαπάνες, και ως απάντηση στις πιέσεις που είχαν ασκηθεί από την κυβέρνηση Τραμπ. Ο Μερτς προειδοποίησε ότι το «διεθνές κανονιστικό σύστημα», όσο ατελές κι αν υπήρξε, «δεν υπάρχει πλέον με τη μορφή που το γνωρίζαμε».
Η Διάσκεψη του Μονάχου σηματοδοτεί μια έκδηλη προσπάθεια επανεκκίνησης των διατλαντικών δεσμών. Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, υιοθέτησε, πριν αναχωρήσει για το Μόναχο, πιο συμφιλιωτικό τόνο, μιλώντας για μια «καθοριστική στιγμή» στις σχέσεις Ευρώπης–ΗΠΑ, σε αντίθεση με το συγκρουσιακό ύφος που είχε εκφράσει ο αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς το 2025. Ο Ρούμπιο είπε ότι «οι δύο πλευρές είναι βαθιά συνδεδεμένες και το μέλλον τους θα παραμείνει κοινό», ξεκαθάρισε ωστόσο ότι «ο παλιός κόσμος τελείωσε».
Bloomberg: Η Ευρώπη εξετάζει το δικό της πυρηνικό οπλοστάσιο μετά τον κλονισμό της εμπιστοσύνης στις ΗΠΑ
Οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εκκινούν για πρώτη φορά μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου συζητήσεις για την ανάπτυξη δικού τους πυρηνικού αποτρεπτικού παράγοντα, καθώς η αξιοπιστία των ΗΠΑ ως στρατιωτικού εταίρου κλονίζεται.
Η ανησυχία κορυφώθηκε τον Μάρτιο του 2025, όταν η προσωρινή διακοπή παροχής πληροφοριών πεδίου από την Ουάσινγκτον προς την Ουκρανία προκάλεσε άμεσες και αποφασιστικές ήττες στις δυνάμεις του Κιέβου. Το περιστατικό αυτό λειτούργησε ως καταλύτης, αναγκάζοντας την Ευρώπη να αναζητήσει ένα «Σχέδιο Β» απέναντι στη Ρωσία, η οποία διαθέτει το μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο στον κόσμο, την ώρα που η αμερικανική προστασία δεν θεωρείται πλέον δεδομένη.
Η πρόκληση της πυρηνικής ομπρέλας και ο ρόλος της Γαλλίας
Επί του παρόντος, η ευρωπαϊκή ασφάλεια βασίζεται στην αμερικανική πυρηνική ομπρέλα, όμως οι συζητήσεις σε βαθύ στρατιωτικό επίπεδο εξετάζουν εναλλακτικές. Ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν αναμένεται να προσφέρει πυρηνική αποτροπή στην υπόλοιπη Ευρώπη σε ομιλία του εντός του μήνα, έχοντας ήδη θίξει το ζήτημα μετά τα γεγονότα στην Ουκρανία. Σήμερα, μόνο η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο διαθέτουν ατομικά όπλα, με συνολικά περίπου 400 αναπτυγμένες κεφαλές, αριθμός που υπολείπεται σημαντικά των 1.670 των ΗΠΑ. Παρά το μικρότερο μέγεθος, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το γαλλοβρετανικό οπλοστάσιο έχει την ισχύ να καταστρέψει εκατοντάδες πόλεις, αν και η Ρωσία διαθέτει μεγαλύτερη ευελιξία με μικρότερα, τακτικά όπλα.
Το δυσβάσταχτο κόστος και τα πολιτικά εμπόδια
Η αντικατάσταση της αμερικανικής προστασίας με νέα ευρωπαϊκά όπλα κρίνεται από πολλούς ως οικονομικά ανέφικτη, καθώς η ήδη επιβαρυμένη Ευρώπη δαπάνησε το 2025 πάνω από 530 δισεκατομμύρια δολάρια για την άμυνα. Η συντήρηση των υπαρχόντων πυρηνικών όπλων από Παρίσι και Λονδίνο κοστίζει 12 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, ποσό που ξεπερνά το μισό αμυντικό προϋπολογισμό της Σουηδίας. Επιπλέον, η ανάπτυξη εγχώριων οπλοστασίων από άλλες χώρες θα απαιτούσε παραβιάσεις διεθνών συνθηκών και τεράστιες επενδύσεις σε εγκαταστάσεις εμπλουτισμού, προκαλώντας παράλληλα πολιτικές αντιδράσεις στο εσωτερικό των κρατών, όπως μεταδίδει το Bloomberg.
Στρατηγικές εναλλακτικές και η επόμενη μέρα
Αντί για ένα πανευρωπαϊκό πυρηνικό οπλοστάσιο, προκρίνονται ευκολότερες λύσεις, όπως η στάθμευση γαλλικών μαχητικών αεροσκαφών με πυρηνική ικανότητα στην Πολωνία ή η αυξημένη συμμετοχή των χωρών του ΝΑΤΟ σε γαλλικές ασκήσεις.
Ωστόσο, η αξιοπιστία αυτών των λύσεων παραμένει υπό ερώτηση, δεδομένων των επερχόμενων εκλογών στη Γαλλία και των επιφυλάξεων της δεξιάς πτέρυγας για το διαμοιρασμό της αποτροπής. Εν τω μεταξύ, το Ηνωμένο Βασίλειο παραμένει στενά συνδεδεμένο με την τεχνολογία των ΗΠΑ, γεγονός που περιπλέκει την αυτονόμηση της Ευρώπης. Πολλοί ηγέτες, όπως ο Βέλγος Πρωθυπουργός Μπαρτ Ντε Βέβερ, προειδοποιούν ότι η πλήρης πυρηνική αυτονόμηση θα σήμαινε τη μετατροπή της Ευρώπης σε παγκόσμια υπερδύναμη, κάτι για το οποίο η ήπειρος ίσως δεν είναι έτοιμη.
Με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ, Reuters, Bloomberg