Ημέρα μνήμης για τη Γενοκτονία των Ποντίων

εξολόθρευσαν οι Τούρκοι και απαιτούν, όπως πάντα, τη διεθνή αναγνώρισή της. Οι διωγμοί εναντίον των Ελλήνων του Πόντου από τους Οθωμανούς άρχισαν στα τέλη του 19ου αιώνα κατά διαστήματα, με μετατοπίσεις χριστιανικών πληθυσμών, και εντάθηκαν το 1914, με την εμφάνιση του Κινήματος των Νεοτούρκων που διδάχτηκαν από τους Γερμανούς συμβούλους τους πώς να εξοντώσουν τους χριστιανικούς λαούς (Ελληνες, Αρμενίους και Ασσυρίους) για να γίνει η Τουρκία αμιγής μουσουλμανική χώρα.

Οι διωγμοί εντάθηκαν και κορυφώθηκαν από τον Μουσταφά Κεμάλ το 1919 που έφερε το τελικό πλήγμα στον Ελληνισμό, όταν στις 19 Μαΐου πήγε στη Σαμψούντα και ξεσήκωσε τους μουσουλμάνους, ξυπνώντας μέσα τους το μίσος κατά των Ελλήνων. Τους προέτρεψε λέγοντας: «Αν εξοντώσετε τους γκιαούρηδες, ο πλούτος, οι περιουσίες που έχουν θα γίνουν δικά σας!», ενώ στο γειτονικό Καβάκ προκάλεσε περισσότερο θρησκευτικό φανατισμό. «Σκοτώστε κάθε μη μουσουλμάνο!», είπε δείχνοντας με το ματωμένο του δάχτυλο τον χριστιανικό πληθυσμό της Μικράς Ασίας.

Η εξόντωση των Ποντίων άρχισε με τη σύλληψη δημοσιογράφων, δικηγόρων, εμπόρων, μητροπολιτών, ιερέων, δασκάλων και την καταδίκη τους με στημένες δίκες σε θάνατο. Ακολούθησαν ομαδικές εκτελέσεις σε πόλεις και χωριά, στρατολόγηση των ανδρών στα διαβόητα «αμελέ ταμπουρού» (στην ουσία τάγματα εξοντώσεώς τους), και τέλος ο εξαναγκασμός των ηλικιωμένων και των γυναικόπαιδων σε πολυήμερες πορείες προς την ενδοχώρα όπου και οδηγήθηκαν σε αφανισμό. Ακόμα και μέσα σε εκκλησίες, όπως στο χωριό Πάτλαμα, έκλεισαν τους πιστούς, άναψαν φωτιές και με τους καπνούς τούς κατέπνιξαν, εξοντώνοντας εκατοντάδες ανθρώπους, οι περισσότερες γυναίκες και παιδιά.

Η εξόντωση 353.000 Ελλήνων του Πόντου και η Μικρασιατική Καταστροφή, που ακολούθησε, έφεραν και το τέλος του Ελληνισμού της Ανατολής. Οι Ελληνες εγκατέλειψαν τον Πόντο με τη Σύμβαση της Λωζάννης («Σύμβασις ανταλλαγής των ελληνοτουρκικών πληθυσμών!») της 30ης-1-1923, που υπέγραψε ο Ελευθέριος Βενιζέλος με τον Ισμέτ πασά. Ανταλλάχθηκαν οι ορθόδοξοι χριστιανοί στο θρήσκευμα αλλά Οθωμανοί υπήκοοι, οι εγκατεστημένοι στην Τουρκία (etablis) με τους μουσουλμάνους στο θρήσκευμα αλλά Ελληνες υπηκόους, τους εγκατεστημένους στην Ελλάδα.

Για πρώτη φορά συνέβαινε τέτοια υποχρεωτική ανταλλαγή και σε τέτοια έκταση! Το σχέδιο της ανταλλαγής των πληθυσμών, όπως εγνώσθη, ανήκε στον Νορβηγό δόκτορα Νάνσεν, στον οποίο η Κοινωνία των Εθνών ανέθεσε το 1922 να μελετήσει το θέμα των προσφύγων της Εγγύς Ανατολής, ενώ ο Τούρκος εκπρόσωπος Χαμίτ διατύπωσε πρώτος τον όρο της υποχρεωτικής ανταλλαγής, του δράματος δηλαδή του Ελληνισμού. Η ανθρωπότητα αισθάνθηκε ρίγος, όταν άνθρωποι άρχισαν να ξεριζώνονται υποχρεωτικά από τις πατρίδες τους και να ανταλλάσσονται κατά χιλιάδες, εκατομμύρια, σαν κοπάδια ζώων!

Η εκρίζωση του Ποντιακού Ελληνισμού αποτέλεσε εθνική καταστροφή. Ελληνικές πόλεις με συνεχή, αδιάκοπη ζωή και πολιτισμό 27 και πλέον αιώνων, κατεστράφησαν, ενώ ιδρύματα, σχολεία και εκκλησίες έκλεισαν και ερημώθηκαν. Συνολικά κατεστράφησαν 815 κοινότητες, 1.134 εκκλησίες, 960 σχολεία ενώ 353.000 κάτοικοι εσφάγησαν ή πέθαναν από τις κακουχίες και την πείνα.

Οι Ελληνες του Πόντου, σύμφωνα με υπολογισμούς του Γεώργιου Βαλαβάνη, άφησαν πίσω τους κτηματική περιουσία άνω των 25 εκατ. χρυσών τουρκικών λιρών, ενώ η κινητή περιουσία που εγκατέλειψαν στα χέρια των Τούρκων (έπιπλα, κοσμήματα, ενδύματα, γραμμάτια, χρεόγραφα, χρήματα κ.λπ.) εκτιμάται σε 89.950.000 χρυσές τουρκικές λίρες, χωρίς να συμπεριλαμβάνεται η αξία από εισοδήματα κτημάτων, κοινοτικών, μοναστηριακών και εθνικών περιουσιών, σχολείων, εκκλησιών και ιδρυμάτων.

Η Σύμβαση (ως μέρος της Συνθήκης της Λωζάννης) επέβαλε τον ξεριζωμό των επιζώντων Ποντίων, που άφησαν πίσω τους σπαρμένα χωράφια, κοπάδια ζώων, νοικοκυρεμένα σπίτια και τα κόκαλα των προγόνων τους. Πήραν μόνο λίγα ρούχα, τις εικόνες των αγίων και τις μνήμες τους. Ηρθαν στην Ελλάδα, με βάση το θρήσκευμά τους, χριστιανοί, ενώ παρέμειναν πίσω οι ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι, της περιοχής της Τραπεζούντας. Οι ξεριζωμένοι Πόντιοι, αιώνιοι ακρίτες, θωράκισαν με τους Μικρασιάτες τη Μακεδονία και τη Θράκη, αφού περίπου 700.000 πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν κυρίως στη βόρεια Ελλάδα με πάντα στα χείλη εκείνο που γεννά ελπίδα: «Η Ρωμανία κι αν επέρασεν, ανθεί και φέρει κι άλλο…».