Οι άγνωστες πτυχές από τη ζωή του Ξενοφώντα Ζολώτα

ανάπτυξη της Ελλάδας» κυκλοφόρησε πρόσφατα η έκδοση του Κέντρου Πολιτισμού, Ερευνας και Τεκμηρίωσης της Τράπεζας της Ελλάδος του συγγραφέα και διευθυντή του Κέντρου Ερεύνης της Ιστορίας του Νεωτέρου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών Σωτήρη Ριζά. Ενα βιβλίο το οποίο παρουσιάστηκε από τον διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννη Στουρνάρα, τους πρώην υπουργούς Γιώργο Αλογοσκούφη και Γιώργο Χουλιαράκη και τον συγγραφέα.

Στον χαιρετισμό του, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος αναφέρθηκε στην προσωπικότητα του Ξενοφώντα Ζολώτα, τονίζοντας ότι δεν περιορίστηκε ποτέ σε έναν μόνο ρόλο, αλλά κινείτο άνετα μεταξύ Πανεπιστημίου, Ακαδημίας Αθηνών και Τράπεζας της Ελλάδος, ενώ σε κρίσιμες στιγμές ανέλαβε και πολιτικές θέσεις. Σύμφωνα με τον Γ. Στουρνάρα, «η διαδρομή του Ζολώτα προσφέρει έναν ευρύ ιστορικό καμβά, τον οποίο ο Σωτήρης Ριζάς αξιοποίησε για να αποτυπώσει τις κύριες οικονομικές, πολιτικές και διεθνείς εξελίξεις ενός ολόκληρου αιώνα».

Επίσης, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος ανέφερε ότι «οι πολλαπλές ιδιότητες του Ζολώτα επέτρεψαν στον συγγραφέα να τον χρησιμοποιήσει για να φωτίσει διαφορετικές πτυχές της ιστορίας της χώρας: από το σταθεροποιητικό πρόγραμμα Καρτάλη, το 1950-’51 και τις διαπραγματεύσεις για τη ρύθμιση του δημόσιου χρέους, στις αρχές της δεκαετίας του 1960, έως τις προσπάθειες τιθάσευσης του πληθωρισμού μετά την πρώτη πετρελαϊκή κρίση και τον σχεδιασμό της Οικονομικής και Νομισματικής Ενωσης (ΟΝΕ), τη δεκαετία του 1980».

Από την πλευρά του στην ομιλία του ο ομότιμος καθηγητής Οικονομικής Επιστήμης στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και πρώην υπουργός, Γ. Αλογοσκούφης, επεσήμανε ότι ο Ξενοφών Ζολώτας, ως ώριμος και ανοιχτός σε νέες ιδέες οικονομολόγος, μετέφερε στην Ελλάδα και συνέβαλε να παγιωθούν για πολλά χρόνια ιδέες, πολιτικές και θεσμοί για τη νομισματική σταθερότητα και την οικονομική ανάπτυξη, που κυριάρχησαν διεθνώς, κυρίως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. «Η επιτυχία αυτών των ιδεών, πολιτικών και θεσμών είναι αυτή που τον καθιέρωσε ως την πιο εμβληματική ίσως προσωπικότητα της μεταπολεμικής οικονομικής πολιτικής στη χώρα και αυτό είναι κάτι που αναδεικνύει το βιβλίο που παρουσιάζουμε σήμερα»,τόνισε.

Ο σύμβουλος διοίκησης στην Τράπεζα της Ελλάδος και πρώην υπουργός, Γ. Χουλιαράκης, ανέφερε στην ομιλία του ότι το βιβλίο του Σ. Ριζά δεν αποτελεί απλώς μια βιογραφία του Ζολώτα, αλλά συνιστά ταυτόχρονα μια μελέτη της ελληνικής οικονομικής ανάπτυξης, των θεσμικών και πολιτικών της προϋποθέσεων, αλλά και των ορίων του μεταπολεμικού αναπτυξιακού υποδείγματος. «Ο Ζολώτας υπήρξε ένας από τους πρώτους κορυφαίους δημόσιους παράγοντες που υποστήριξαν ανοιχτά την ανάγκη μετάβασης σε ένα διαφορετικό υπόδειγμα οικονομικής πολιτικής, περισσότερο προσανατολισμένο στη σταθερότητα, στη διεθνοποίηση και στην ευρωπαϊκή νομισματική ενοποίηση», επεσήμανε.

Ο συγγραφέας του βιβλίου, διευθυντής του Κέντρου Ερεύνης της Ιστορίας του Νεωτέρου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών, Σ. Ριζάς, αφού ευχαρίστησε την Τράπεζα της Ελλάδος για την εμπιστοσύνη που έδειξε στο πρόσωπό του, αναθέτοντάς του τη συγγραφή της βιογραφίας, τόνισε ότι «σε μια χώρα όπως η μεταπολεμική Ελλάδα, με αδύναμους τότε θεσμούς, προσωπικότητες όπως ο Ζολώτας έπαιζαν πολύ μεγάλο ρόλο». Επεσήμανε, μάλιστα, ότι «ο Ζολώτας ανήκει σε διαφορετικές εποχές, αλλά η κεντρική γραμμή που συνδέει τη διαδρομή του είναι η διαμάχη στο πλαίσιο της ελληνικής πολιτικής μεταξύ των υποστηρικτών της ανάγκης σταθερότητας και επιδίωξης της οικονομικής ανάπτυξης μέσω της δημοσιονομικής πειθαρχίας και εκείνων που υποστήριζαν την ανάγκη αναδιανομής».

Επιδραστική μορφή

Ο Ξενοφών Ζολώτας υπήρξε μία από τις μακροβιότερες και πιο επιδραστικές μορφές της ελληνικής δημόσιας ζωής, με παρουσία που εκτείνεται περισσότερο από εξήντα χρόνια, από τη δεκαετία του 1920 έως τη δεκαετία του 1990. Το 1931 εξελέγη τακτικός καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και το 1952 μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Υπηρέτησε ως διοικητής στην Τράπεζα της Ελλάδος σε τρεις περιόδους: πρώτη περίοδος ως συνδιοικητής από 12/10/1944 έως 08/1/1945, δεύτερη περίοδος από 5/2/1955 έως 7/8/1967 και τρίτη περίοδος από 26/11/1974 έως 03/11/1981. Διετέλεσε δύο φορές υπουργός Συντονισμού και από τον Νοέμβριο του 1989 ως τον Απρίλιο του 1990 πρωθυπουργός της χώρας στην οικουμενική κυβέρνηση της εποχής εκείνης.

Λίγα λόγια για το βιβλίο

Το βιβλίο προσεγγίζει το ελληνικό αναπτυξιακό πρόβλημα μέσα από την οπτική του Ζολώτα, αναγνωρισμένου ως αυθεντίας της οικονομικής πολιτικής, εντάσσοντας τις ιδέες και τις παρεμβάσεις του στο ευρύτερο πλαίσιο της δημόσιας συζήτησης και των αντικρουόμενων στρατηγικών επιλογών που σημάδεψαν την πορεία της ελληνικής οικονομίας. Αν και η σύγχρονη ιστοριογραφία έχει απομακρυνθεί από την αντίληψη ότι την ιστορία τη διαμορφώνουν αποκλειστικά οι «μεγάλες προσωπικότητες», ορισμένες μορφές ασκούν επιρροή που υπερβαίνει το μέτρο της εποχής τους. Ο Ζολώτας υπήρξε μία από αυτές τις προσωπικότητες.

Ηδη από τον Μεσοπόλεμο ο Ζολώτας αμφισβήτησε την πρωταρχική σημασία της γεωργίας για την ελληνική οικονομία και υποστήριξε με συνέπεια την ανάγκη εκβιομηχάνισης. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ταύτισε την εκβιομηχάνιση με την ευημερία και την ανάπτυξη, σε συμφωνία με τις τότε κυρίαρχες διεθνείς αντιλήψεις. Ως διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος (1955- 1967) υπερασπίστηκε τη νομισματική σταθερότητα ως θεμέλιο της ταχείας ανάπτυξης. Μεταξύ των δύο πετρελαϊκών κρίσεων, από τον Νοέμβριο του 1974 έως τον Νοέμβριο του 1981, διαχειρίστηκε την οικονομία σε συνθήκες έντονης κοινωνικής πίεσης και διεθνούς στασιμοπληθωρισμού.

Βραχεία, αλλά περισσότερο αξιοσημείωτη από όσο συνειδητοποίησαν οι πρωταγωνιστές της πολιτικής και το εκλογικό σώμα τότε, υπήρξε η θητεία του ως πρωθυπουργού. Ο Ζολώτας, μέσω της έκθεσης της επιτροπής εμπειρογνωμόνων, υπό την προεδρία του καθηγητή Αγγελου Αγγελόπουλου, διαδραμάτισε κρίσιμο ρόλο στην υιοθέτηση ενός νέου υποδείγματος οικονομικής πολιτικής που υπερέβαινε τον κρατισμό και την ελλειμματική χρηματοδότηση της οικονομίας.