Ηρώ Σαΐα: «Η μεγαλύτερη παρανόηση είναι ότι… με γνωρίζουν»

Είκοσι χρόνια μετά την αρχή της κοινής πορείας με τον Σταύρο Ξαρχάκο, η Ηρώ Σαΐα μιλά χωρίς περιστροφές στη Realnews. Λίγο πριν από τη συναυλία στο Δημοτικό Θέατρο Λυκαβηττού -σταθμό ενός κύκλου που ξεκίνησε από το Σούνιο και διέτρεξε τους πιο εμβληματικούς αρχαιολογικούς χώρους της χώρας- η ερμηνεύτρια ανοίγεται για τη σχέση της με τη μουσική, για τον έρωτα και τη δημόσια περσόνα που της αποδόθηκε όταν η προσωπική της ζωή έγινε γνωστή. Μιλά για τις ρίζες της στη βυζαντινή μουσική και στο ρεμπέτικο, για τον νέο δίσκο «Μαζί», που ενώνει το προσωπικό με το πολιτικό και για όσα την πληγώνουν ακόμη, χωρίς να ζητά συγχώρεση ή επιδοκιμασία. Η συζήτηση μαζί της αποκαλύπτει μια γυναίκα που, όπως λέει η ίδια, ακόμα προσπαθεί να γνωρίσει τον εαυτό της.

Το «Ταξίδι στο φως», αφού πέρασε από ιστορικούς και αρχαιολογικούς χώρους, τον Σεπτέμβριο φτάνει στο Δημοτικό Θέατρο Λυκαβηττού. Πρόκειται για τραγούδια που κουβαλούν τη συλλογική μνήμη πολλών γενεών. Πώς τα πλησιάζετε ως ερμηνεύτρια και πόση απήχηση βλέπετε να έχουν στις καρδιές του κόσμου;

Ο συγκεκριμένος κύκλος συναυλιών ξεκίνησε από τον Ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο, τον Σεπτέμβριο του 2024. Απαθανατίστηκε από την ΕΡΤ και έδωσε το στίγμα των συναυλιών που θα ακολουθούσαν: συναυλίες του Σταύρου Ξαρχάκου σε δέκα μεγάλουςαρχαιολογικούς χώρους με εμβληματικά τραγούδια του ρεπερτορίου του. Τώρα ο κύκλος αυτός ξανανοίγει για να συμπεριλάβει έναν άλλο εμβληματικό χώρο στον οποίο ο Στ. Ξαρχακος έπαιξε το 1978 και το 2023 στα εγκαίνιά του: To θέατρο του Λυκαβηττού! Και μόνο μιλώντας γι’ αυτές τις συναυλίες αντιλαμβανόμαστε ότι αποτελούν μέρος της σύγχρονης ελληνικής μουσικής ιστορίας. Ως ερμηνεύτρια, λοιπόν, μόνο με σεβασμό και τόλμη μπορώ και θέλω να σταθώ σε αυτές τις συναυλίες, προσπαθώντας πάντοτε να αναμετριέμαι με τον εαυτό μου και τις δυνάμεις μου μπροστά σε αυτά τα τραγούδια που έχουν μπει, δεκαετίες τώρα, στα χείλη και στην καρδιά του κόσμου.

Οταν ο Σταύρος Ξαρχάκος ανεβαίνει στο πόντιουμ, μπορείτε να ξεχάσετε τον άνθρωπο της ζωής σας και να δείτε μόνο τον μαέστρο;

Φυσικά και όχι, όμως οι ιερές αυτές στιγμές επάνω στη σκηνή χωρούν κυρίως τη μουσική και την αποστολή που έχουμε, ώστε να την υπηρετήσουμε και να μεταφέρουμε στον κόσμο συναίσθημα.

Τι φοβάστε περισσότερο πριν από μια τόσο μεγάλη συναυλία: μήπως δεν είστε τεχνικά άψογη ή μήπως δεν καταφέρετε να συγκινήσετε;

Παλαιότερα φοβόμουν και τα δύο, όμως όσο περνά ο καιρός περισσότερο απολαμβάνω αυτό που γίνεται όταν τραγουδώ – αφήνομαι στη μουσική και όπου με βγάλει. Στη μουσική χρωστώ πολλά και της έχω εμπιστοσύνη για το πού θα με οδηγεί κάθε φορά που ανεβαίνω στη σκηνή.

Μεγαλώσατε ανάμεσα στη βυζαντινή μουσική, στα δημοτικά τραγούδια και στα πανηγύρια. Πώς διαμόρφωσαν αυτά τα πρώτα ακούσματα την καλλιτεχνική σας ταυτότητα και τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύετε ένα τραγούδι;

Τα ακούσματα αυτά είναι οι ρίζες μου και τα παιδικά μου χρόνια. Μου έμαθαν να προσεγγίζω τα τραγούδια πάντα με αγνότητα μαθήτριας και να τραγουδώ με ψυχή, σεβασμό και αλήθεια.

Εχετε ασχοληθεί ιδιαίτερα με το ρεμπέτικο. Τι αναγνωρίζετε από τον εαυτό σας στις γυναίκες του; Τη δύναμη, την ανεξαρτησία, τον έρωτα ή την ανάγκη να αψηφούν το «τι θα πει ο κόσμος»;

Ολα αυτά μαζί, αν και η σύγκριση με αυτές τις γυναίκες δεν είναι και τόσο δόκιμη, διότι οι συνθήκες, οι δυσκολίες και οι αγώνες που έδωσαν αυτές οι γυναίκες δεν έχει καμία σχέση με ό,τι έχω ζήσει εγώ.

Ως κόρη ιερέα, έχετε πει ότι βάζατε μόνη σας περισσότερα όρια από όσα σας επέβαλε η οικογένειά σας. Πώς επηρέασε αυτό το πλαίσιο την προσωπικότητα και τις επιλογές σας; Νιώθετε ότι σας καθυστέρησε ή ότι σας έδωσε σημαντικά εφόδια;

Εννοείται πως μόνο με καθυστέρησε.

«Γυναίκα τριαντάφυλλο», «Λευκό χαρτί», «Παραδώσου». Οι τίτλοι των δίσκων σας μοιάζουν σχεδόν με διαφορετικές φάσεις μιας γυναίκας. Ποιος σας εκφράζει περισσότερο σήμερα;

Ολοι και κανένας, διότι τις πέρασα αυτές τις φάσεις, τις εμπεριέχω, αλλά ταυτόχρονα είμαι ένας άλλος άνθρωπος από αυτό που ήμουν τότε. Κάθε ημέρα είναι μία ημέρα αλλαγής για εμένα.

Εχετε γράψει και στίχους. Στον νέο δίσκο «Μαζί», που ετοιμάζετε, συνυπάρχουν ένα βαθιά προσωπικό τραγούδι που γράψατε για τον Σταύρο Ξαρχάκο και δύο πολιτικά τραγούδια της Λίνας Νικολακοπούλου. Ποια ανάγκη γέννησε αυτή τη δουλειά;

Θα συμπληρώσω ότι υπάρχει και ένα υπέροχο τραγούδι του Οδυσσέα Ιωάννου, ένα του Νίκου Μωραΐτη, ένα ακόμα τραγούδι της Λίνας Νικολακοπούλου κ.ά. Ο δίσκος αυτός κατά τη γνώμη μου -χωρίς αυτό να το έχουμε σκεφτεί έτσι, χωρίς να το έχουμε προγραμματίσει- είναι σαν μια εξιστόρηση μιας ιστορίας αγάπης, εφόσον εκτός των δύο πολιτικών τραγουδιών της Λίνας Νικολακοπούλου, τα υπόλοιπα είναι σαν να εξιστορούν μια αγάπη σε διαφορετικές φάσεις. Οσο για το τραγούδι που έγραψα για τον Σταύρο Ξαρχάκο, πριν από περίπου μια δεκαετία, γεννήθηκε από την ανάγκη να εκφράσω τον έρωτά μου για εκείνον. Δεν το είχα σκεφτεί καν να συμπεριληφθεί στον δίσκο, όμως με παρότρυνε ο Σταύρος, όταν καταλήξαμε στον τίτλο του δίσκου. Συνολικά, όμως, ο δίσκος «Μαζί» δεν επιχειρεί να αφηγηθεί μόνο προσωπικές ιστορίες – μιλά για όσα μας ενώνουν ως ανθρώπους: τον έρωτα, τη μνήμη, τη σχέση μας με τον τόπο και την κοινωνία, την ανάγκη να στεκόμαστε ο ένας δίπλα στον άλλον. Ισως γι’ αυτό και ο τίτλος «Μαζί» εκφράζει τόσο ουσιαστικά το πνεύμα αυτής της δουλειάς.

Εχετε πει πως το μεγαλύτερο πρόβλημα της εποχής είναι πως συνηθίσαμε το τραγικό. Μπορεί ακόμη ένα τραγούδι να μας βγάλει από την απάθεια και ποια ευθύνη έχει ο καλλιτέχνης απέναντι στην εποχή του;

Δεν ξέρω αν ένα τραγούδι μπορεί από μόνο του να αλλάξει τον κόσμο, όμως είμαι σίγουρη πως μπορεί να αλλάξει την ψυχολογία ενός ανθρώπου για λίγα λεπτά. Και πολλές φορές αυτό αρκεί για να γεννηθεί μια σκέψη, μια συγκίνηση, μια αμφιβολία, μια ανάγκη για δράση. Η τέχνη από μόνη της δεν δίνει λύσεις, αλλά δίνει φως στη ζωή και στη σκέψη μας. Ο καλλιτέχνης δεν έχει υποχρέωση να κάνει πολιτική ούτε να κουνάει το δάχτυλο. Εχει, όμως, ευθύνη να μην αδιαφορεί.

Τώρα που η μουσική καταναλώνεται μέσα από singles, λίστες και αποσπάσματα στα social media, εξακολουθεί να έχει νόημα για εσάς η δημιουργία ενός ολοκληρωμένου δίσκου;

Δυστυχώς στην εποχή μας, με τα δεδομένα που προαναφέρατε, είναι δονκιχωτισμός να γίνεται μια ολοκληρωμένη δουλειά. Ομως, θεωρούμε πως αξίζει τον κόπο.

Μετράτε πλέον δύο δεκαετίες κοινής πορείας με τον Σταύρο Ξαρχάκο. Εχετε πει ότι, όταν έγινε γνωστή η σχέση σας, κάποιοι συμπεριφέρθηκαν σαν να διαγράφηκε αυτομάτως όλη η προηγούμενη πορεία σας. Τι σας πλήγωσε περισσότερο: η αμφισβήτηση του ταλέντου σας ή το γεγονός ότι έπαψαν να σας αντιμετωπίζουν ως αυτόνομη γυναίκα;

Τότε με πλήγωσαν και τα δύο. Τώρα το μόνο που με στεναχωρεί είναι που ασχολήθηκα.

Η αγάπη κάνει την καλλιτεχνική ματιά πιο επιεική ή, αντίθετα, πολύ πιο αυστηρή; Διαφωνείτε ποτέ για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να ερμηνευτεί ένα τραγούδι του; Και σε μια τέτοια διαφωνία ποιος υποχωρεί;

Δεν τίθεται θέμα τέτοιας διαφωνίας. Στέκομαι πάντοτε με σεβασμό απέναντι στον τρόπο που ο δημιουργός θέλει να ειπωθεί το έργο του.

Τα παιδιά σας, Μαρία-Ιζόλδη και Σταύρος, μεγαλώνουν μέσα σε ένα σπίτι γεμάτο μουσική και με μια βαριά καλλιτεχνική κληρονομιά. Πώς προστατεύετε το δικαίωμά τους να επιλέξουν έναν διαφορετικό δρόμο;

Δεν προστατεύουμε κανένα τέτοιο δικαίωμά τους, διότι είναι αυτονόητο και για τους δυο μας ότι τα παιδιά μας θα έχουν την ελευθερία της επιλογής στη ζωή τους, σε όλους τους τομείς. Δεν τίθεται καν θέμα.

Τι ακούγεται συνήθως στο σπίτι σας; Τα τραγούδια της δικής σας γενιάς ή οι μουσικές που επιλέγουν τα παιδιά; Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να ακουστεί και τραπ;

Στο σπίτι μας ακούγονται τα πάντα, αρκεί να είναι καλόγουστα. Είναι στο πλαίσιο της αυτονόητης ελευθερίας που αναφέραμε πριν.

Ποια είναι η μεγαλύτερη παρανόηση που έχουν οι άνθρωποι για εσάς;

Το ότι με γνωρίζουν. Στην πραγματικότητα, ούτε εγώ η ίδια με ξέρω, προσπαθώ καθημερινά να με μάθω.

Αν έπρεπε να συμπληρώσετε τη φράση «Στη ζωή μου παραδόθηκα…», τι θα λέγατε;

Στην αγάπη και στη μουσική.