Ο χιλιανός σκηνοθέτης Πατρίσιο Γκουσμάν, που υπέγραψε ντοκιμαντέρ-ακτινογραφίες της ανατροπής του Σαλβαδόρ Αγιέντε και του στρατιωτικού πραξικοπήματος του Αουγκούστο Πινοτσέτ στη Χιλή, πέθανε χθες Τρίτη στο Παρίσι σε ηλικία 85 ετών,
Βραβευμένος πολλές φορές σε διεθνή φεστιβάλ κινηματογράφου (στις Κάννες, στο Βερολίνο…) ο φύλακας αυτός της πολιτικής μνήμης ήταν γνωστός κυρίως για την πεντάωρη τριλογία «Η Μάχη της Χιλής» (La batalla de Chile), που προβλήθηκε μεταξύ του 1972 και του 1973, για την κυβέρνηση του σοσιαλιστή προέδρου Σαλβαδόρ Αγιέντε ως τη δολοφονία του την 11η Σεπτεμβρίου 1973.
Η τριλογία, θεμελιώδες έργο του, συνεχίζει να θεωρείται από κριτικούς πως συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα πολιτικά ντοκιμαντέρ που γυρίστηκαν ποτέ.
Μετά το πραξικόπημα του στρατηγού Πινοτσέτ, συνελήφθη κι ο ίδιος· υπέστη εικονικές εκτελέσεις. Επέζησε κι αφιέρωσε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής και της δουλειάς του στην πρόσφατη ιστορία της πατρίδας του.
«Η μνήμη έχει δική της δύναμη βαρύτητας. Τα κράτη που προσπαθούν να θάψουν τα παρελθόντα εγκλήματά τους έλκονται» και δεν μπορούν να ξεφύγουν από αυτή, έλεγε στο Γαλλικό Πρακτορείο το 2010, χρονιά κατά την οποία στο φεστιβάλ των Καννών ήταν επίσημη επιλογή η ταινία του «Νοσταλγία του φωτός» (Nostalgia de la luz), στο οποίο συνένωνε την προσπάθεια αστρονόμων να ανακαλύψουν το παρελθόν της ανθρωπότητας μέσα από το πρίσμα του επιστημονικού πεδίου τους με τον αγώνα των γυναικών της Χιλής να βρουν αγνοούμενους της δικτατορίας.
Γεννημένος την 11η Αυγούστου 1941 στο Σαντιάγο, εγκατέλειψε στη Χιλή το 1973· εξορίστηκε, αρχικά στην Κούβα, κατόπιν στην Ισπανία, έπειτα στη Γαλλία, χωρίς να χάσει ποτέ από το βλέμμα του την ταραγμένη ιστορία της χώρας του.
Στην εξορία, θα συνέχιζε να γυρίζει ντοκιμαντέρ, όπως την ταινία «Στο όνομα του Θεού» (En nombre de Dios, 1987), για τη στάση της καθολικής εκκλησίας της Χιλής απέναντι στη δικτατορία.
Στην «Κορδιγιέρα των Ονείρων» (La Cordillera de los sueños, 2019), που κέρδισε το βραβείο «Ένα βλέμμα» καλύτερου ντοκιμαντέρ στις Κάννες, συνέδεε το μεγαλείο της φύσης των Άνδεων με την πολιτική καταστολή στη νότια Αμερική.
Η δουλειά του εναντίον της λήθης είχε τελευταίο κεφάλαιο το ντοκιμαντέρ «Η φανταστική μου χώρα» (Mi país imaginario, 2022), σπουδή της κοινωνικής εξέγερσης που συντάραξε τη Χιλή το 2019. «Μια χώρα που δεν έχει ντοκιμαντέρ είναι σαν οικογένεια χωρίς οικογενειακό άλμπουμ», έλεγε.
«Έφυγε ένας γίγαντας», ήταν ο αποχαιρετισμός μέσω X του πρώην προέδρου της αριστεράς Γκαμπριέλ Μπόριτς, που κυβέρνησε τη Χιλή από το 2022 ως τις αρχές του 2026.