Η γνωστή εικαστικός και επιμελήτρια εκθέσεων μιλά στο Real.gr με αφορμή μια έκθεση σημαντικών καλλιτεχνών που συναντά το οικοσύστημα φροντίδας της Τήνου, στο πλαίσιο μιας πρωτότυπης πρωτοβουλίας που πραγματοποιείται στο νησί
Μια πρωτότυπη και πολυεπίπεδη καλλιτεχνική πρωτοβουλία, η οποία πλαισιώνεται από ερευνητικές, εκπαιδευτικές και γαστρονομικές δράσεις που αναδεικνύουν την έννοια της φροντίδας ως θεμελιώδη πολιτιστική και κοινωνική αξία, θα υλοποιηθεί στην Αγάπη της Τήνου, έναν από τους παλαιότερους και τους πιο ιδιαίτερους, αυθεντικούς και γραφικούς οικισμούς του νησιού, από τις 8 έως τις 25 Οκτωβρίου, με διοργανωτή φορέα τη ΝΩΜΩ ΑμΚΕ.
Κεντρικός πυλώνας του προγράμματος είναι μια μεγάλη ομαδική εικαστική έκθεση με τίτλο “Το αόρατο νήμα υφαίνει” σε επιμέλεια της γνωστής εικαστικού Ελένης Γλύνη, στην οποία συμμετέχουν, εκτός από την ίδια, διακεκριμένοι καλλιτέχνες που συνδέονται με την Τήνο και τη σύγχρονη ελληνική τέχνη. Πρόκειται για τους Δημήτρη Αναστασίου, Αλεξάνδρα Γρυπάρη, Γιάννη Ευθυμίου, Μαίρη Κόντη, Αλέκο Κυραρίνη, Κωνσταντίνο Λαδιανό, Εμμανουήλ Μπιτσάκη, Λευτέρη Ναύτη, Αχιλλέα Παπακώστα, Νίκο Ποδιά, Δημήτρη Σκαλκώτο και Μάρω Φασουλή.
Η κεντρική έκθεση πλαισιώνεται από διάφορες εκδηλώσεις: ένα τριήμερο διεπιστημονικών συζητήσεων, με τη φροντίδα στο επίκεντρο, με καλλιτέχνες, αρχιτέκτονες, ερευνητές, κατοίκους, τεχνίτες, παραγωγούς και θεωρητικούς από την Ελλάδα και την Ιταλία. Πολιτιστικές διαδρομές και μία σειρά εκπαιδευτικών και βιωματικών εργαστηρίων για νέους. Επισκέψεις σε τόπους καλλιέργειας της γης και παραγωγής πρώτων υλών τροφής. Παράλληλα, θα πραγματοποιηθούν δράσεις γαστρονομίας και γευσιγνωσίας με τη συνδρομή του συγγραφέα Δημήτρη Ρουσουνέλου και του σεφ Αντώνη Ψάλτη, ενώ στο χωριό Αγάπη θα πραγματοποιηθεί, επίσης, μια πρωτότυπη in situ Performance με τη συμμετοχή της αναγνωρισμένης καλλιτεχνικής ομάδας InOutput από την Ιταλία.
Η Ελένη Γλύνη έχει διδάξει σχέδιο, ζωγραφική και Ιστορία της Τέχνης στο Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού, όπου ανέλαβε και την επιμέλεια εκθέσεων εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Της ζητήσαμε να μας πει λίγα λόγια για το σκεπτικό πίσω από την έκθεση:
Η έννοια της «φροντίδας» διατρέχει ολόκληρο το εγχείρημα. Με ποιον τρόπο μπορεί η τέχνη, και ειδικά η σύγχρονη τέχνη, να μας φροντίσει;
Ελένη Γλύνη: Η σύγχρονη τέχνη μπορεί να μας φροντίσει επειδή μας επιστρέφει στην προσοχή. Σε μια εποχή που βλέπουμε πολλά αλλά στεκόμαστε σε ελάχιστα, ένα έργο που δεν εξαντλείται στην πρώτη ματιά μάς καλεί να επιβραδύνουμε. Να μην απορρίψουμε ό,τι μας ξενίζει, αλλά να αναρωτηθούμε τι μας δυσκολεύει και ποια βεβαιότητά μας θέτει σε δοκιμασία. Αυτή είναι μια ουσιαστική μορφή φροντίδας. Αν μπορούμε να δώσουμε χρόνο σε ένα έργο, ίσως μπορούμε να δώσουμε χρόνο και σε έναν τόπο, σε μια μνήμη, σε μια εμπειρία διαφορετική από τη δική μας. Η τέχνη καλλιεργεί την ικανότητά μας να στεκόμαστε απέναντι στον κόσμο χωρίς βιασύνη και χωρίς έτοιμες απαντήσεις.
Στο “Αόρατο Νήμα Υφαίνει”, η ιδέα αυτή παίρνει συγκεκριμένη μορφή στην Αγάπη. Μέσα από τα έργα, ο επισκέπτης βλέπει ξανά τα κτίσματα, τις διαδρομές, τη φθορά και τα ίχνη της καθημερινής ζωής, όχι ως απομεινάρια, αλλά ως φορείς σχέσεων και Ιστορίας. Η φροντίδα γίνεται, έτσι, μετατόπιση της ματιάς. Όταν αλλάζει ο τρόπος που βλέπουμε, αλλάζει και η σχέση μας με όσα μας περιβάλλουν.
Ποιο αόρατο νήμα ενώνει τους καλλιτέχνες της έκθεσης;
Ε.Γ.: Δεν τους ενώνει μια κοινή αισθητική ή τεχνική. Στην επιλογή τους με ενδιέφερε ακριβώς η αυτονομία τους. Καθένας έχει τη δική του πορεία και διακριτή εικαστική γλώσσα. Αυτό που μοιράζονται είναι η εμπιστοσύνη στη δύναμη του έργου και στην ικανότητά του να μας αγγίζει πριν ακόμη το ερμηνεύσουμε και να φέρνει στην επιφάνεια μνήμες, ίχνη, απουσίες και ανθρώπινες παρουσίες.
Με αυτή την έννοια, η έκθεση συνομιλεί με τις “Αόρατες πόλεις” του Ίταλο Καλβίνο. Εκεί, οι πόλεις διαμορφώνονται από όσα έχουν βιωθεί και ειπωθεί γι’ αυτές. Αντίστοιχα, η Αγάπη δεν παρουσιάζεται με μία μόνο όψη, κάθε έργο προτείνει έναν διαφορετικό τρόπο να τη διαβάσουμε. Δεν επιδίωξα, λοιπόν, να εντάξω τους καλλιτέχνες σε ένα ενιαίο αφήγημα, αλλά να δημιουργήσω έναν χώρο συνομιλίας όπου οι διαφορές τους παραμένουν ορατές. Η συνάντησή τους με την Αγάπη γίνεται χωρίς ιεραρχίες, το χωριό δεν λειτουργεί ως σκηνικό ούτε τα έργα ως διακόσμησή του. Ο τόπος αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τα έργα και τα έργα αποκαλύπτουν πλευρές του που διαφορετικά θα έμεναν αθέατες. Αυτό είναι, τελικά, το αόρατο νήμα, η εμπιστοσύνη ότι η τέχνη μπορεί να φανερώσει, μέσα στο ορατό, όσα παραμένουν κρυμμένα και όμως μας συνδέουν με έναν τόπο.
Η εποχή μας μετατρέπει συχνά ακόμη και τους τόπους σε προϊόντα. Τι θα θέλατε να διατηρήσει η Τήνος;
Ε.Γ.: Δεν ονειρεύομαι μια Τήνο ακίνητη. Οι τόποι είναι ζωντανοί και αναπόφευκτα αλλάζουν. Θα ήθελα, όμως, να διατηρήσει το μέτρο της και, κυρίως, τη δυνατότητα να θέτει όρια. Γιατί ένας τόπος δεν χάνει την ταυτότητά του όταν εξελίσσεται, αλλά όταν αναγκάζεται να προσαρμόζεται διαρκώς στις απαιτήσεις όσων τον καταναλώνουν.
Για μένα, σημασία έχει να διατηρηθεί η σχέση με τα στοιχεία που έχουν διαμορφώσει το νησί: τη γη, το νερό, την αγροτική εργασία, την τεχνική γνώση και τη ζωή των χωριών. Οι ξερολιθιές, για παράδειγμα, συγκρατούν το χώμα στις αναβαθμίδες, καθιστώντας δυνατή την καλλιέργεια σε ένα δύσκολο έδαφος. Μαζί με τους νερόμυλους, τους περιστεριώνες, τα μονοπάτια και τις παλιές κατοικίες, αποτελούν φορείς μιας γνώσης που γεννήθηκε μέσα από τη συνύπαρξη με τον άνεμο, την πέτρα, την έλλειψη νερού και τα όρια της γης. Αν όλα αυτά μετατραπούν σε τουριστικό προϊόν ή αποκοπούν από τη ζωή που τα δημιούργησε, το νησί κινδυνεύει να καταναλωθεί από την ίδια του την εικόνα. Ακόμη και όταν ένα κτίσμα μάς ανήκει, φέρει μια ιστορία που υπερβαίνει την ιδιοκτησία. Αποτελεί μέρος μιας κοινής κληρονομιάς που έχουμε την ευθύνη να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές.
Θα ήθελα, λοιπόν, η Τήνος να εξελίσσεται με τους δικούς της όρους. Πάνω απ’ όλα, να κρατήσει το δικαίωμά της στον χειμώνα, να παραμένει τόπος ζωής όλο τον χρόνο και όχι προϊόν μιας εποχής.
Τι θα θέλατε να πάρει μαζί του ο επισκέπτης; Ποια εικόνα, ποιο συναίσθημα; Ποια νέα ματιά;
Δεν θα ήθελα να φύγει με μια έτοιμη απάντηση, αλλά με μια εικόνα. Καθώς θα απομακρύνεται, το σχολείο, ο νερόμυλος και τα έργα δεν θα βρίσκονται πια μπροστά του. Θα έχουν, όμως, σχηματίσει μέσα του έναν αόρατο χάρτη: μια διαδρομή από δωμάτια, περάσματα, σιωπές και συναντήσεις. Ίσως τότε η Αγάπη να μην είναι πια μόνο το χωριό που επισκέφθηκε, αλλά ένας τόπος που θα κουβαλά μαζί του. Οικείος, χωρίς να του ανήκει. Θα ήθελα να κρατήσει μια αίσθηση οικειότητας, αλλά και ευθύνη, όχι μόνο τον θαυμασμό για έναν όμορφο τόπο, αλλά και την επίγνωση ότι κάθε τόπος είναι ζωντανός και εύθραυστος. Ο τρόπος που τον κοιτάζουμε, επηρεάζει το πώς τον κατοικούμε ή τον επισκεπτόμαστε και τελικά, το πώς τον φροντίζουμε.
Περισσότερες πληροφορίες στο https://nwmw.gr/activity/the-invisible-thread/