Από την Αλίκη Βουγιουκλάκη, που της έδωσε το πρώτο της μάθημα υποκριτικής, μέχρι τον «Θαυματοποιό» του Μπράιαν Φρίελ στο Θέατρο Μπέλλος, η Νικόλ Δημητρακοπούλου ακολουθεί μια διαδρομή που δεν χωρά σε
Από τη Σιλβάνα στην «Παραλία» της ΕΡΤ μέχρι τη Grace, τη γυναίκα που εγκατέλειψε τα πάντα για να ακολουθήσει έναν θαυματοποιό, επιλέγει ρόλους που δοκιμάζουν τα όρια της ανθρώπινης εμπειρίας.
Παράλληλα, η ενασχόλησή της με το θέατρο στις φυλακές και η δημόσια θέση της για την έμφυλη βία και την πατριαρχία αποκαλύπτουν μια καλλιτέχνιδα που δεν αντιμετωπίζει την τέχνη ως αυτάρκη κόσμο. Γιατί, όπως φαίνεται και από τις επιλογές της, το πραγματικό θαύμα δεν είναι να εξαφανίζεις την πραγματικότητα, αλλά να βρίσκεις τον τρόπο να την κοιτάξεις κατάματα.
Έχοντας σπουδάσει Πολιτικές Επιστήμες, στη συνέχεια φοιτήσατε στο Ωδείο Αθηνών και ολοκληρώσατε μεταπτυχιακές σπουδές performance στο Λονδίνο. Πώς διαμόρφωσε η εμπειρία σας στην Αγγλία την αισθητική σας στο θέατρο και τι “μπολιάζει” την υποκριτική σας προσέγγιση επιστρέφοντας στην Ελλάδα;
Σπούδασα Performance και στη συνέχεια έμεινα στο Λονδίνο για μερικά χρόνια, ενώ εξακολουθώ να δουλεύω εκεί κατά περιόδους οπότε θα έλεγα πως η εμπειρία αυτή ανατροφοδοτείται και είμαι τυχερή γι’ αυτό. Αυτό που κρατάω, τόσο από τις σπουδές όσο και από τις μετέπειτα συνεργασίες, είναι κυρίως η ανοιχτότητα απέναντι στο διαφορετικό και στο «ξένο». Στο αγγλικό θέατρο αισθάνθηκα ότι όχι μόνο υπάρχει χώρος για διαφορετικές καλλιτεχνικές φωνές, αλλά ότι η διαφορετικότητα αυτή συχνά αναζητείται και θεωρείται πλούτος.
Τόσο στις σπουδές μου όσο και στις συνεργασίες μου είχα την ευκαιρία να έρθω σε επαφή με καλλιτέχνες από πολλά διαφορετικά μέρη του κόσμου, με διαφορετικές πολιτισμικές προσλαμβάνουσες και, κυρίως, με διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους αντιλαμβάνονται τη θεατρική πράξη και τη σωματικότητα στη σκηνή.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο «μπολιάσμα» που κουβαλάω μαζί μου επιστρέφοντας στην Ελλάδα: η ιδέα ότι δεν υπάρχει ένας μόνο τρόπος να υπάρξεις πάνω στη σκηνή. Και ότι το να αφήνεσαι στο διαφορετικό, αντί να προσπαθείς να το εξηγήσεις ή να το οριοθετήσεις, μπορεί να ανοίξει πολύ ενδιαφέροντες δρόμους στην υποκριτική.
Σε παλαιότερες αναφορές ή προσωπικές αναμνήσεις έχει ενδιαφέρον η σχέση/σύνδεσή σας με τους γονείς σας και την “αιώνια” Αλίκη Βουγιουκλάκη. Πώς λειτούργησαν αυτές οι προσλαμβάνουσες εικόνες στο δικό σας καλλιτεχνικό DNA;
Η αλήθεια είναι ότι από πολύ μικρή ήθελα να γίνω ηθοποιός. Οι γονείς μου δεν είχαν καμία σχέση με τον χώρο, αλλά, βλέποντας αυτή την επιθυμία μου, με πήγαν σε μια audition που έκανε η Αλίκη Βουγιουκλάκη για τη «Μελωδία της Ευτυχίας». Φυσικά, ούτε εκείνοι ήξεραν τι ακριβώς ήταν μια audition — ούτε εγώ βέβαια. Δεν είχα ιδέα τότε τι σημαίνει να παίζεις κάθε βράδυ τον ίδιο ρόλο, να εκτίθεσαι, να δουλεύεις ασταμάτητα, να μαθαίνεις λόγια και να επαναλαμβάνεις την ίδια ιστορία ξανά και ξανά.
Η Αλίκη, όμως, στα παιδικά μου μάτια ήταν ένα όνειρο που μπορούσα ξαφνικά να αγγίξω. Και αυτό που έχει μείνει πιο έντονα μέσα μου δεν είναι τόσο η εικόνα της σταρ, όσο η εικόνα ενός πολύ τρυφερού, πανέξυπνου και φροντιστικού ανθρώπου. Έτσι τη θυμάμαι.
Επειδή, λοιπόν, είχα πάει πραγματικά εκεί για να παίξω, κάποια στιγμή με κάλεσε στο καμαρίνι της και μου είπε, με έναν πολύ απλό και τρυφερό τρόπο: «Πολύ ωραία περνάμε, αλλά ξέρεις, αυτά τα λόγια που λες πρέπει να τα μάθεις απ’ έξω και να τα λες ίδια κάθε φορά». Νομίζω ότι εκεί, χωρίς να το καταλάβω τότε, πήρα το πρώτο μου μάθημα για το τι σημαίνει αυτή η δουλειά.
Για ένα παιδί ήταν μια μαγική εμπειρία. Μεγαλώνοντας, όμως, άρχισα να αντιλαμβάνομαι και τον κόπο που υπάρχει πίσω από αυτή τη μαγεία. Και ίσως αυτό να είναι κάτι που έχει μείνει πολύ βαθιά μέσα μου ως εικόνα για το θέατρο: αυτός ο παράξενος κόσμος ανάμεσα στην έκθεση και τα φώτα από τη μία, και στην πειθαρχία, την επανάληψη και τον κόπο από την άλλη.
Νομίζω ότι εκεί βρίσκεται και ένα μεγάλο κομμάτι της δικής μου σχέσης με την υποκριτική. Από πολύ νωρίς είδα και τις δύο πλευρές της — τη μαγεία της σκηνής, αλλά και τη δουλειά που χρειάζεται για να υπάρξει αυτή η μαγεία.
Έχετε ασχοληθεί ενεργά με το θέατρο σε σωφρονιστικά ιδρύματα. Πόσο πραγματικά μπορεί η θεατρική πράξη να λειτουργήσει λυτρωτικά και μεταμορφωτικά για έναν κρατούμενο και τι άλλαξε αυτή η εμπειρία στον τρόπο που βλέπετε εσείς την τέχνη σας;
Η εμπειρία μου μέσα στα σωφρονιστικά ιδρύματα στο Λονδίνο με έκανε να ξανασκεφτώ πολύ βαθιά τι μπορεί να είναι το θέατρο και σε ποιον πραγματικά απευθύνεται. Εκεί αντιλαμβάνεσαι πολύ έντονα ότι ένας άνθρωπος δεν μπορεί να περιορίζεται στην ταυτότητα που του έχει αποδοθεί. Μέσα από το θέατρο μπορεί να δοκιμάσει διαφορετικές εκδοχές του εαυτού του, να εκφραστεί, να ακούσει και να ακουστεί.
Δεν ξέρω αν θα χρησιμοποιούσα τη λέξη «λύτρωση». Θα έλεγα περισσότερο ότι το θέατρο μπορεί να δημιουργήσει έναν χώρο αυτοπαρατήρησης, επικοινωνίας και ελευθερίας. Και εδώ συναντώ πολύ τη σκέψη του Augusto Boal για το θέατρο στις φυλακές. Το θέατρο δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως καλλιτεχνικό προϊόν, αλλά ως ένας χώρος όπου ο άνθρωπος μπορεί να παρατηρήσει τη θέση του μέσα στην κοινωνία, να αναγνωρίσει τους μηχανισμούς που τον περιορίζουν και, κυρίως, να φανταστεί τη δυνατότητα μιας διαφορετικής δράσης.
Αυτή η εμπειρία διαμόρφωσε και τη δική μου σχέση με την τέχνη. Με έκανε να τη βλέπω λιγότερο ως ένα αποτέλεσμα και περισσότερο ως μια πράξη συνάντησης.
Στο έργο του Ματέι Βίσνιεκ καταπιαστήκατε με το σκοτεινό ζήτημα των μαζικών βιασμών ως όπλο πολέμου. Πώς διαχειρίζεται μια ηθοποιός ψυχολογικά και σωματικά ένα τόσο βαρύ και δυστυχώς επίκαιρο θέμα, φέρνοντας στη σκηνή τη φρίκη της έμφυλης βίας;
Το θέμα της έμφυλης βίας με ενδιαφέρει βαθιά και με αφορά. Επομένως, το να κληθώ να παίξω έναν ρόλο σε ένα τόσο σημαντικό έργο, που μιλά για τους μαζικούς βιασμούς ως όπλο πολέμου, ήταν για μένα μια τεράστια πρόκληση.
Το πρώτο ερώτημα που με απασχόλησε ήταν πώς μπορείς να σωματοποιήσεις κάτι τόσο ακραίο και τεράστιο. Πώς μπορεί το σώμα ενός ηθοποιού να κουβαλήσει μια εμπειρία που είναι σχεδόν αδύνατο να χωρέσει στη φαντασία;
Εκεί, εκτός από την έρευνα που κάναμε, χρειάστηκε να αναζητήσω μέσα στο ίδιο μου το σώμα τη μνήμη της βίας, της παραβίασης και της έκθεσης που, δυστυχώς, ως γυναίκες έχουμε όλες σε κάποιον βαθμό γνωρίσει. Υπάρχει μια μορφή βίας που μπορεί να σε κάνει να θέλεις να αποσυνδεθείς από το ίδιο σου το σώμα· να πάψεις για λίγο να κατοικείς το φύλο και τη σεξουαλικότητά σου, ακριβώς επειδή αυτά μπορεί να γίνουν αφορμή για να δεχθείς βία.
Ήταν μια πολύ δύσκολη διαδικασία, και χρειάστηκε μεγάλη προσοχή ώστε το προσωπικό βίωμα να μετατραπεί σε καλλιτεχνικό υλικό. Για μένα, όμως, εκεί βρίσκεται και η δύναμη του θεάτρου: στο ότι μπορεί να πάρει κάτι που συχνά αποσιωπάται, κάτι που είναι δύσκολο ακόμη και να ειπωθεί, και να του δώσει φωνή και σώμα.
Το να μιλάμε για την έμφυλη βία μέσα από το θέατρο είναι, για μένα, μια πολύ σημαντική πράξη. Όχι επειδή το θέατρο μπορεί να «λύσει» ένα τόσο σύνθετο ζήτημα, αλλά επειδή μπορεί να δημιουργήσει έναν χώρο όπου κοιτάζουμε κατάματα αυτό που συμβαίνει, το ακούμε και δεν το προσπερνάμε.
Στην «Παραλία» της ΕΡΤ υποδυθήκατε τη Σιλβάνα, έναν ρόλο με ιδιαίτερες εντάσεις. Πώς ήταν η εμπειρία της τηλεοπτικής συνθήκης σε σύγκριση με το θέατρο και τι κρατάτε από τη συνεργασία αυτή;
Η «Παραλία» ήταν για μένα μια πολύ ευτυχής συνάντηση με μια ομάδα ανθρώπων που αγαπούν και γνωρίζουν πολύ καλά τη δουλειά τους, με πρώτο τον σκηνοθέτη Στέφανο Μπλάτσο. Η Σιλβάνα ήταν ένας δύσκολος και ταυτόχρονα πολύ γοητευτικός ρόλος, γιατί χρειάστηκε να μπω στη ζωή μιας γυναίκας που κινείται σε έναν κόσμο αρκετά διαφορετικό από τον δικό μου. Το ενδιαφέρον, όμως, ήταν ακριβώς εκεί: να μην την αντιμετωπίσω ως «μια σεξεργάτρια», αλλά ως έναν ολοκληρωμένο άνθρωπο, με τις αντιφάσεις, τις ανάγκες, τις επιθυμίες και τις πληγές της.
Η τηλεόραση έχει μια διαφορετική σχέση με τον χρόνο και με το κοινό. Στο θέατρο ο ηθοποιός συναντά τον θεατή σε μια συγκεκριμένη στιγμή, στον ίδιο χώρο, και η σχέση αυτή είναι σχεδόν σωματική. Στην τηλεόραση, αντίθετα, ο ρόλος εισβάλλει στα σπίτια ανθρώπων που δεν γνωρίζεις και, χωρίς να το αντιλαμβάνεσαι, δημιουργείται μαζί τους μια παράδοξη οικειότητα. Η Σιλβάνα μπήκε στη ζωή των θεατών επαναλαμβανόμενα, κι αυτό ήταν για μένα μια πολύ ιδιαίτερη εμπειρία.
Αυτό το διάστημα βρίσκεστε σε πρόβες / παραστάσεις για τον «Θαυματοποιό» του Brian Friel στο Θέατρο Μπέλλος, σε σκηνοθεσία Θανάση Δόβρη. Πείτε μας λίγα λόγια για τον ρόλο της Grace και το ποιητικό σύμπαν αυτού του έργου.
Ο «Θαυματοποιός» είναι η ιστορία ενός περιπλανώμενου θιάσου, με έναν θαυματοποιό που ταξιδεύει από τόπο σε τόπο και κάνει θαύματα. Μέσα σε αυτό το ποιητικό σύμπαν συναντάμε τη Grace, τη γυναίκα του, σε μια οριακή στιγμή της ζωής της.
Η Grace μιλά για τη ζωή της με τον Φρανκ χωρίς να κρύβει ούτε τις πιο σκοτεινές πλευρές της σχέσης τους. Είναι μια γυναίκα που ήταν δικηγόρος και προερχόταν από μια εύπορη οικογένεια, κι όμως εγκατέλειψε τα πάντα για να ακολουθήσει έναν περιπλανώμενο θαυματοποιό. Πίστεψε τόσο πολύ σε εκείνον, ώστε τον ακολούθησε μέχρι την άκρη του κόσμου.
Αυτό που με συγκινεί στη Grace είναι αυτή η απόλυτη παράδοση. Το να πιστέψεις τόσο βαθιά σε έναν άλλον άνθρωπο χρειάζεται μεγάλο θάρρος, γιατί ρισκάρεις να χάσεις τα πάντα. Και η Grace τολμά να το κάνει.
Έχετε τοποθετηθεί δημόσια για τα δικαιώματα των γυναικών και την πατριαρχία. Ποιες θεωρείτε ότι είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει μια γυναίκα ηθοποιός στο σύγχρονο ελληνικό τοπίο;
Νομίζω ότι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για μια γυναίκα ηθοποιό είναι ακόμη το δικαίωμα να υπάρχει στον χώρο ισότιμα χωρίς να χρειάζεται συνεχώς να αποδεικνύει την αξία της. Υπάρχουν στερεότυπα γύρω από το σώμα, την ηλικία, την εμφάνιση, αλλά και γύρω από το πώς «πρέπει» να είναι και να συμπεριφέρεται μια γυναίκα.
Η πατριαρχία δεν λειτουργεί πάντα με εμφανή τρόπο. Υπάρχει συχνά μέσα σε μικρές, καθημερινές συμπεριφορές και προσδοκίες. Για μένα το σημαντικό είναι μια γυναίκα να μπορεί να δημιουργεί, να διεκδικεί και να παίρνει χώρο χωρίς να απολογείται γι’ αυτό. Να μπορεί απλώς να είναι ένας σύνθετος άνθρωπος.
Μετά τις σπουδές στο εξωτερικό, το θέατρο, την τηλεόραση και τις κοινωνικές δράσεις, ποιο είναι το επόμενο καλλιτεχνικό ή προσωπικό στοίχημα που θα θέλατε να βάλετε;
Θα ήθελα να συνεχίσω να κάνω δουλειές που αγαπώ και που με κάνουν να αισθάνομαι ότι κάτι ανακαλύπτω μέσα από αυτές. Δουλειές που να έχουν ανθρώπους με τους οποίους χαίρομαι να συναντιέμαι και να υπάρχει αυτή η πίστη σε κάτι κοινό. Όσο ο «Θαυματοποιός», θα έλεγα. Νομίζω πως αυτό, τελικά, είναι ένα πολύ μεγάλο καλλιτεχνικό στοίχημα.