on air v3

Το τέλος του «αδιάφθορου» Προέδρου

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ
Typography
Με τις συλλήψεις να έχουν φτάσει τις 123, το σκάνδαλο με τα επενδυτικά κεφάλαια στην Τουρκία, στο οποίο εμπλέκονται πολλά στελέχη του ΑΚΡ, αρχίζει να αγγίζει τον Ερντογάν.
Του ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΑΡΕΤΑΙΟΥ –
ΠΗΓΗ: Realnews

Το σκάνδαλο των επενδυτικών κεφαλαίων εξελίσσεται σε μία από τις σοβαρότερες πολιτικές κρίσεις που έχει αντιμετωπίσει ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στα 23 χρόνια της εξουσίας του, όχι μόνο επειδή οι αποκαλύψεις και οι συλλήψεις αγγίζουν πλέον την κορυφή της οικονομικής και διοικητικής γραφειοκρατίας, αλλά κυρίως επειδή για πρώτη φορά με τέτοια ένταση τίθεται υπό αμφισβήτηση η ηθική σχέση που συνδέει το ΑΚΡ με την παραδοσιακή συντηρητική και θρησκευόμενη ισλαμική εκλογική βάση του. Πρόκειται για μια κρίση που δεν περιορίζεται πλέον στη διαφθορά, στη λειτουργία των χρηματοπιστωτικών θεσμών ή στις εσωτερικές ισορροπίες του καθεστώτος, αλλά αρχίζει να επηρεάζει τις εκλογικές στρατηγικές, τις συζητήσεις για πρόωρες εκλογές και -το σημαντικότερο- τη συνοχή των δικτύων εξουσίας που οικοδομήθηκαν γύρω από τον Τούρκο Πρόεδρο.

Οι διαστάσεις της υπόθεσης είναι πρωτοφανείς και οι αποκαλύψεις δεν παύουν εδώ και εβδομάδες να μονοπωλούν την επικαιρότητα. Οι συλλήψεις έχουν φτάσει, σύμφωνα με τον τουρκικό Τύπο, τις 123, ενώ μεταξύ των εμπλεκομένων βρίσκονται υψηλόβαθμα στελέχη του ΑΚΡ, επικεφαλής εποπτικών Αρχών, ανώτερα στελέχη τραπεζών και χρηματοπιστωτικών οργανισμών.

«Τα άτομα αυτά δεν λειτουργούσαν στο περιθώριο του κρατικού μηχανισμού, αλλά αποτελούσαν μέρος του ίδιου του συστήματος που διαχειρίζεται και ελέγχει την τουρκική οικονομία», λένε στη Realnews Τούρκοι αναλυτές. Σημειώνουν, δε, ότι η παραίτηση του επικεφαλής της τραπεζικής εποπτικής Αρχής, οι συλλήψεις στελεχών της κεφαλαιαγοράς και η εμπλοκή της διοίκησης τραπεζών αναδεικνύουν ένα κρίσιμο πολιτικό ερώτημα: πώς είναι δυνατόν τόσο εκτεταμένες πρακτικές να αναπτύχθηκαν μέσα σε ένα εξαιρετικά συγκεντρωτικό σύστημα, του οποίου οι σημαντικότερες διοικητικές θέσεις ελέγχονται από την προεδρία;

Ο Ερντογάν επιχειρεί να απαντήσει παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως εκείνον που αποκάλυψε και αποφάσισε να εκκαθαρίσει το σκάνδαλο. Ο Οκάν Μουντερίσογλου στη φιλοκαθεστωτική «Sabah» υποστηρίζει ότι ο Πρόεδρος κινητοποίησε τους ελεγκτικούς μηχανισμούς, έδωσε προτεραιότητα στην αποζημίωση των επενδυτών και απαίτησε την τιμωρία των υπευθύνων. Ο Αμπντουλκαντίρ Σελβί, στη «Huriyett», μεταφέρει την ίδια πολιτική λογική, επικαλούμενος ψηφοφόρους που εξακολουθούν να εμπιστεύονται προσωπικά τον Ερντογάν και ζητούν να απομακρύνει τους διεφθαρμένους συνεργάτες του. Και αυτό είναι και το αφήγημα που προσπαθεί πλέον να θεμελιώσει το καθεστώς, ότι ο Ερντογάν είναι ο «αδιάφθορος» που θα καθαρίσει το σύστημα – ένα σύστημα, όμως, που ο ίδιος οικοδόμησε και ελέγχει. Η προσωπική ηθική του Προέδρου παραμένει ένα από τα ισχυρότερα χαρακτηριστικά του τουρκικού πολιτικού συστήματος, ωστόσο άλλο πράγμα είναι η προσωπική αφοσίωση και άλλο η ενεργός εκλογική υποστήριξη, η συμμετοχή στις κάλπες και η εμπιστοσύνη στο ΑΚΡ, επισημαίνουν οι συνομιλητές της «R» στην Τουρκία.

Οι μετρήσεις

Οι δημοσκοπήσεις αποτυπώνουν ακριβώς αυτή τη διάκριση, καθώς, σύμφωνα με έρευνα της εταιρείας δημοσκοπήσεων Yoneylem, την οποία δημοσίευσε η «BirGun», το 72% θεωρεί αξιόπιστες τις καταγγελίες για παράνομο πλουτισμό στελεχών του ΑΚΡ, ενώ μόλις το 12% πείθεται από τις εξηγήσεις της κομματικής ηγεσίας και το 65% τις απορρίπτει. Το 42% αποδίδει την ευθύνη στην πολιτική ηγεσία και το 32% στους εποπτικούς μηχανισμούς. Ακόμη σημαντικότερο, το σκάνδαλο φαίνεται να έχει αποδυναμώσει την πρόθεση ψήφου περίπου του 15% των σημερινών υποστηρικτών του ΑΚΡ, του 27% των ψηφοφόρων του ΜΗΡ και του 44% των αναποφάσιστων. Παράλληλα, το ποσοστό όσων θεωρούν ότι η χώρα διοικείται άσχημα αυξήθηκε από 49% τον Σεπτέμβριο σε 56% τον Οκτώβριο, χωρίς βεβαίως αυτή η μεταβολή να μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στο σκάνδαλο.

Η δημοσκοπική εικόνα γίνεται περισσότερο ανησυχητική για το καθεστώς αν συνδυαστεί με τον μέσο όρο δέκα ερευνών που δημοσίευσε η «Yenicag», σύμφωνα με τον οποίο το ΑΚΡ βρίσκεται στο 29,8%, το Νέο Κόμμα του Οζγκιούρ Οζέλ στο 26,6% και το ΜΗΡ στο 6,3%, κάτω από το εκλογικό όριο. Ωστόσο, το 40% των ερωτηθέντων στην έρευνα της Yoneylem πιστεύει ότι κανένα κόμμα δεν μπορεί να λύσει τα προβλήματα της Τουρκίας, ενώ περίπου το 29% εμφανίζεται αναποφάσιστο ή δεν προτίθεται να ψηφίσει. Η δυσαρέσκεια, επομένως, δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε υποστήριξη της αντιπολίτευσης, αλλά μπορεί να προκαλέσει κάτι εξίσου επικίνδυνο για τον Ερντογάν: την απάθεια μέρους της δικής του κοινωνικής βάσης.

Για δεκαετίες, οι συντηρητικοί ψηφοφόροι αντιμετώπιζαν το ΑΚΡ ως έκφραση της δικής τους κοινωνικής ανόδου, αποδεχόμενοι οικονομικές θυσίες επειδή πίστευαν ότι η εξουσία εκπροσωπούσε τον δικό τους κόσμο. Σήμερα ανακαλύπτουν ότι, ενώ οι ίδιοι δυσκολεύονται να επιβιώσουν, άνθρωποι της ίδιας πολιτικής και θρησκευτικής κοινότητας φέρονται να απέκτησαν τεράστιες περιουσίες χάρη στην πρόσβασή τους στην εξουσία.

Ιδιαίτερη συμβολική σημασία έχει η περίπτωση της εμπλεκόμενης στο σκάνδαλο πρώην υπουργού Φατμά Μπετούλ Σαγιάν Καγιά, η οποία προφυλακίστηκε. Και αυτό διότι η μαντίλα της συμβόλιζε για εκατομμύρια συντηρητικές γυναίκες όχι μόνο τη θρησκευτική ταυτότητα, αλλά και τη νίκη απέναντι στον παλαιό κοινωνικό και πολιτικό αποκλεισμό.

Η κρίση αφορά συνεπώς τη διάρρηξη μιας κοινής ηθικής ταυτότητας και αυτό φαίνεται όχι μόνο από τις αναλύσεις και τα σχόλια αντιπολιτευόμενων αρθρογράφων, αλλά κυρίως από τα σχόλια συντηρητικών ισλαμιστών. Ο αντιπολιτευόμενος Μπερκάντ Γκιουλτεκίν στην «BirGun» επισημαίνει ότι το σκάνδαλο υπονομεύει την πεποίθηση πως η προστασία του κόμματος ταυτίζεται με την προστασία των συμφερόντων των ψηφοφόρων του. Συντηρητικοί αρθρογράφοι, όπως ο Φεχμί Κορού στην «Karar», αλλά και θρησκευτικοί λειτουργοί που καταγγέλλουν τους «κλέφτες με γραβάτες», χρησιμοποιούν πλέον τις ίδιες τις ισλαμικές αξίες απέναντι στο καθεστώς.

Αυτή η ηθική αμφισβήτηση, ιδιαίτερα όταν προέρχεται από το εσωτερικό του συντηρητικού χώρου, είναι ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση για το καθεστώς σήμερα.

Ετσι η πίεση μεταφέρεται ήδη στις πολιτικές αποφάσεις, με τη Νουράι Μπαμπατζάν της «Nefes» να αποκαλύπτει ότι το ΑΚΡ συζητά έκτακτες αυξήσεις συντάξεων τον Ιανουάριο του 2027, καθώς και το ενδεχόμενο εκλογών τον Νοέμβριο του 2027 αντί του Απριλίου του 2028. Παράλληλα, ο Φεχμί Κορού καταγράφει αιτήματα δημοσιοποίησης των καταλόγων των ωφελημένων ακόμη και από στελέχη της κοινοβουλευτικής ηγεσίας του ΑΚΡ. Οι αλληλοκαταγγελίες και η αβεβαιότητα για το ποιοι ενδέχεται να εμπλακούν στη συνέχεια διαβρώνουν αναπόφευκτα την εμπιστοσύνη μεταξύ των δικτύων εξουσίας.

Ο Ερντογάν εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικούς μηχανισμούς πολιτικού ελέγχου, ισχυρή προσωπική επιρροή και τη δυνατότητα να παρουσιάζει τις διώξεις ως απόδειξη αποφασιστικότητας. Ομως το πρόβλημα είναι πλέον βαθύτερο από την τιμωρία ορισμένων στελεχών ή από την επιστροφή χρημάτων στους επενδυτές, καθώς το ΑΚΡ σήμερα δείχνει να έχει εξαντλήσει την ικανότητά του να ανανεώνει την κοινωνική και ηθική νομιμοποίηση της εξουσίας του και να «ασθμαίνει» επικίνδυνα.